Sözlük
Psikoloji sözlüğü.
Terapi odasında sık geçen kavramlar, sade bir dille. Her maddenin sonunda kendinize sorabileceğiniz bir soru var.
- Bağlanmaisim · gelişim psikolojisiBebeklikten itibaren bakım veren kişilerle kurulan duygusal bağ ve bu bağın sonraki ilişkilere yön veren izleri.
- Bastırmaisim · psikanalizRahatsız edici düşünce, anı ya da dürtülerin farkında olmadan bilinç dışına itilmesi.
- Bilinç dışıisim · psikanalizFarkında olmadığımız ama duygularımızı, seçimlerimizi ve ilişkilerimizi etkileyen düşünce, anı ve istekler.
- Bölmeisim · psikanalizKendimizi, başkalarını ya da durumları “tamamen iyi” ve “tamamen kötü” diye ikiye ayırarak görmek.
- Depresif konumkavram · psikanaliz (Klein)Başkalarını ve kendini hem iyi hem kötü yanlarıyla bütün olarak görebilme; bununla birlikte gelen üzüntü, suçluluk ve onarma isteği.
- Dirençisim · psikanalizTerapi sürecinde, zor duygulara ya da değişime yaklaştıkça ortaya çıkan, farkında olmadan geri çekilme eğilimi.
- İçe atımisim · psikanalizBaşkalarından gelen sesleri, yargıları ve tutumları kendi iç sesimiz haline getirmek.
- İçgörüisim · psikolojiKendi duygularımızın, davranışlarımızın ve bunların kökenlerinin farkına varmak; “şimdi anlıyorum” anı.
- İçsel çalışma modelikavram · bağlanma kuramı (Bowlby)Erken ilişkilerden edinilen, “ben sevilmeye değer miyim, başkalarına güvenebilir miyim?” sorularına verilen örtük cevaplar.
- İdisim · psikanalizFreud'un yapısal modelinde, anlık doyum arayan temel dürtü ve isteklerin kaynağı olan bilinç dışı yapı.
- İdealleştirmeisim · psikanalizBirini ya da bir şeyi kusursuz, tümüyle iyi görmek; çoğu zaman karşı ucu olan değersizleştirmeyle birlikte gelir.
- İnkârisim · psikanalizKabul etmesi çok zor olan bir gerçeği ya da duyguyu yok saymak, “öyle bir şey yok” diye görmemek.
- Sahte kendilikkavram · psikanaliz (Winnicott)Çevrenin beklentilerine uymak için geliştirilen, gerçek duygu ve ihtiyaçları koruyan ama zamanla onların yerini alabilen uyumlu yüz.
- Savunma mekanizmasıisim · psikanalizZihnin, kaygı ya da acı veren duygularla baş etmek için farkında olmadan kullandığı koruyucu yollar.
- Serbest çağrışımisim · psikanalizAkla gelen her şeyi, seçmeden ve yargılamadan söylemeye dayanan psikanalitik yöntem.
- Süperegoisim · psikanalizEbeveynlerden ve toplumdan içe alınan kurallar, idealler ve yargılardan oluşan, vicdanın da içinde olduğu zihinsel yapı.
- Tekrarlama zorlantısıisim · psikanalizGeçmişte acı veren deneyimleri, farkında olmadan benzer durumlar yaratarak yeniden yaşama eğilimi.
- Tepkisel oluşumisim · psikanalizKabul edilemeyen bir duyguyu, onun tam tersini abartılı biçimde hissederek ya da göstererek örtmek.
- Terapötik ittifakkavram · psikoterapiDanışan ile terapist arasındaki, ortak bir amaç için birlikte çalışmayı mümkün kılan güven ve iş birliği bağı.
- Travmaisim · psikolojiKişinin baş etme kapasitesini aşan, güvenlik duygusunu derinden sarsan deneyim ve bu deneyimin bıraktığı izler.
- Tutan çevrekavram · psikanaliz (Winnicott)Bebeğin ihtiyaçlarını karşılayan, onu fiziksel ve duygusal olarak taşıyan güvenli bakım ortamı; terapide de bu ilişkinin karşılığı.
- Yalnız kalabilme kapasitesiisim · psikanaliz (Winnicott)Başka birinin yanında güvende yalnız kalabilmeyi deneyimleyerek gelişen, kendimizle baş başa kalabilme becerisi.
- Yansıtmaisim · psikanalizKendimizde kabul etmekte zorlandığımız bir duyguyu, düşünceyi ya da özelliği başkasına aitmiş gibi görmek.
- Yansıtmalı özdeşimkavram · psikanaliz (Klein)Kişinin taşıyamadığı bir duyguyu başkasına yerleştirmesi ve karşısındakinin o duyguyu gerçekten hissetmeye başlaması.
- Yas tutmakavram · psikanaliz (Freud)Bir kayıptan sonra, kaybedilen kişiye ya da şeye bağlı duyguların zamanla ve acıyla yeniden düzenlendiği iç süreç.
- Yer değiştirmeisim · psikanalizBir duygunun asıl kaynağından alınıp daha güvenli bir hedefe yöneltilmesi.
- Yeterince iyi annekavram · psikanaliz (Winnicott)Kusursuz değil ama çocuğun ihtiyaçlarına yeterince duyarlı olan, zamanla küçük hayal kırıklıklarına izin veren bakım.
- Yüceltmeisim · psikanalizZorlayıcı bir dürtü ya da duygunun sanat, iş, spor gibi yaratıcı ve toplumsal olarak değerli bir yöne dönüştürülmesi.